Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) năm 2026: Doanh nghiệp của bạn thuộc nhóm nào?

Từ năm 2026, môi trường pháp lý và quản lý đối với doanh nghiệp tại Việt Nam bước sang một giai đoạn chặt chẽ hơn. Nhà nước không chỉ tăng cường kiểm soát về thuế, hóa đơn, kế toán mà còn phân loại rõ ràng từng nhóm doanh nghiệp để áp dụng chính sách phù hợp.

Trong đó, khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) trở thành yếu tố rất quan trọng, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến:

• Quyền được hưởng ưu đãi thuế

• Chính sách hỗ trợ của Nhà nước

• Cách doanh nghiệp tổ chức kế toán – sổ sách

• Mức độ kiểm tra của cơ quan thuế

• Chiến lược quản trị và phát triển dài hạn

Đặc biệt, theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP ban hành ngày 15/01/2026, doanh nghiệp nhỏ và vừa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 03 năm.

Vậy:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa là gì?

• Tiêu chí phân loại cụ thể ra sao?

• Doanh nghiệp của bạn đang thuộc nhóm nào?

• Việc này tác động gì đến quản lý tài chính – kế toán – vận hành?

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ toàn diện.

---

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) là gì?

Theo Điều 4 – Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhỏ và vừa là doanh nghiệp:

Có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và đáp ứng một trong hai tiêu chí về tổng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn.

Nói đơn giản, doanh nghiệp được coi là SME khi:

• Không quá 200 lao động tham gia BHXH

• Và đáp ứng ngưỡng doanh thu hoặc nguồn vốn theo từng cấp độ

SME được chia thành 3 nhóm:

• Doanh nghiệp siêu nhỏ

• Doanh nghiệp nhỏ

• Doanh nghiệp vừa

Việc phân loại này không chỉ mang tính thủ tục mà là căn cứ pháp lý chính thức để:

• Áp dụng ưu đãi thuế

• Xét điều kiện vay vốn ưu đãi

• Hưởng chương trình hỗ trợ chuyển đổi số

• Áp dụng chế độ kế toán phù hợp

• Xác định mức độ tuân thủ pháp luật về tài chính

---

Căn cứ pháp lý áp dụng hiện nay

Việc xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa đang căn cứ theo:

• Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa

• Nghị định 80/2021/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết Luật

• Và các quy định mới liên quan đến chính sách ưu đãi, trong đó có Nghị định 20/2026/NĐ-CP

Đây là hệ thống văn bản mà cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, ngân hàng và các cơ quan quản lý sử dụng để đánh giá quy mô doanh nghiệp.

---

Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP

Doanh nghiệp được chia theo 2 nhóm ngành:

• Nhóm 1: Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng

• Nhóm 2: Thương mại và dịch vụ

Mỗi nhóm ngành có ngưỡng lao động, doanh thu, nguồn vốn khác nhau.

---

Doanh nghiệp siêu nhỏ

Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam. Phần lớn doanh nghiệp mới thành lập, hộ kinh doanh chuyển đổi, cửa hàng kinh doanh độc lập đều thuộc nhóm này.

Với lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng:

• Lao động tham gia BHXH bình quân năm: không quá 10 người

• Doanh thu năm: không quá 3 tỷ đồng

• Hoặc tổng nguồn vốn: không quá 3 tỷ đồng

Với lĩnh vực thương mại, dịch vụ:

• Lao động tham gia BHXH bình quân năm: không quá 10 người

• Doanh thu năm: không quá 10 tỷ đồng

• Hoặc tổng nguồn vốn: không quá 3 tỷ đồng

Thực tế, rất nhiều mô hình phổ biến như:

• Cửa hàng bán lẻ

• Quán cà phê, nhà hàng nhỏ

• Công ty dịch vụ 3–5 nhân sự

• Doanh nghiệp startup giai đoạn đầu
  đều đang nằm trong nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ.

---

Doanh nghiệp nhỏ

Doanh nghiệp nhỏ là nhóm đã có hoạt động ổn định hơn, có bộ máy nhân sự rõ ràng, quy trình vận hành cơ bản.

Với nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng:

• Lao động tham gia BHXH: không quá 100 người

• Doanh thu năm: không quá 50 tỷ đồng

• Hoặc tổng nguồn vốn: không quá 20 tỷ đồng

Với thương mại, dịch vụ:

• Lao động tham gia BHXH: không quá 50 người

• Doanh thu năm: không quá 100 tỷ đồng

• Hoặc tổng nguồn vốn: không quá 50 tỷ đồng

Nhóm này rất phổ biến trong:

• Doanh nghiệp phân phối

• Chuỗi cửa hàng bán lẻ

• Công ty thương mại

• Công ty dịch vụ quy mô vừa

• Doanh nghiệp sản xuất nhỏ

---

Doanh nghiệp vừa

Doanh nghiệp vừa là nhóm đã phát triển tương đối bài bản, thường có:

• Bộ máy tổ chức rõ ràng

• Nhiều phòng ban chức năng

• Bộ phận kế toán – tài chính độc lập

• Quy trình vận hành tương đối chuẩn hóa

Với nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng:

• Lao động tham gia BHXH: không quá 200 người

• Doanh thu năm: không quá 200 tỷ đồng

• Hoặc tổng nguồn vốn: không quá 100 tỷ đồng

Với thương mại, dịch vụ:

• Lao động tham gia BHXH: không quá 100 người

• Doanh thu năm: không quá 300 tỷ đồng

• Hoặc tổng nguồn vốn: không quá 100 tỷ đồng

Nếu doanh nghiệp vượt các ngưỡng này, sẽ được xếp vào nhóm doanh nghiệp lớn và không còn thuộc diện SME.

---

Vì sao doanh nghiệp cần xác định đúng mình thuộc nhóm nào?

Rất nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn vận hành theo thói quen, không quan tâm doanh nghiệp mình đang ở quy mô nào. Tuy nhiên, đây lại là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và rủi ro pháp lý.

1. Ảnh hưởng trực tiếp đến ưu đãi thuế

Theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp nhỏ và vừa được cấp đăng ký kinh doanh lần đầu được:

• Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 03 năm

Ngoài ra, nhiều chương trình hỗ trợ khác cũng chỉ áp dụng cho SME:

• Hỗ trợ tư vấn pháp lý – tài chính

• Hỗ trợ đào tạo quản trị

• Hỗ trợ chuyển đổi số

• Ưu đãi tiếp cận vốn vay

Nếu doanh nghiệp không hiểu rõ mình có thuộc SME hay không, rất dễ:

• Bỏ lỡ chính sách ưu đãi

• Hoặc áp dụng sai, dẫn đến bị truy thu

---

2. Ảnh hưởng đến cách tổ chức kế toán và quản lý sổ sách

Quy mô doanh nghiệp càng lớn, yêu cầu về:

• Minh bạch số liệu

• Chuẩn hóa quy trình

• Độ chính xác kế toán

• Khả năng giải trình với cơ quan thuế
  càng cao.

Nhiều doanh nghiệp khi còn nhỏ có thể quản lý bằng Excel, ghi chép thủ công. Nhưng khi doanh thu tăng, nhân sự tăng, mô hình kinh doanh phức tạp hơn, cách quản lý cũ sẽ bắt đầu bộc lộ rủi ro:

• Sai lệch số liệu

• Mất kiểm soát dòng tiền

• Không nắm rõ lãi – lỗ

• Dữ liệu rời rạc giữa bán hàng, kho, kế toán

Việc hiểu đúng quy mô giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống quản trị phù hợp ngay từ sớm.

---

3. Ảnh hưởng đến chiến lược phát triển dài hạn

Doanh nghiệp tăng trưởng bền vững không chỉ nhờ doanh thu, mà còn nhờ:

• Hệ thống vận hành tốt

• Dữ liệu minh bạch

• Quy trình rõ ràng

• Khả năng kiểm soát rủi ro

Rất nhiều doanh nghiệp phát triển nhanh về doanh số nhưng sụp đổ vì:

• Không kiểm soát được dòng tiền

• Không kiểm soát được công nợ

• Không nắm được tồn kho thực tế

• Chủ doanh nghiệp không có số liệu để ra quyết định

Phân loại đúng quy mô SME chính là bước đầu để xây dựng tư duy quản trị đúng.

---

SME trong giai đoạn 2026: Quản lý sổ sách không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc

Xu hướng chung hiện nay là:

• Cơ quan thuế siết chặt quản lý hóa đơn điện tử

• Đối soát dữ liệu ngày càng sâu

• Minh bạch dòng tiền trở thành tiêu chuẩn

• Doanh nghiệp cần sẵn sàng giải trình khi cần

Trong bối cảnh đó, việc quản lý thủ công bằng sổ sách rời rạc, file Excel cá nhân tiềm ẩn rất nhiều rủi ro.

Doanh nghiệp SME hiện đại cần:

• Quản lý tập trung dữ liệu bán hàng – kho – công nợ – tài chính

• Theo dõi báo cáo theo thời gian thực

• Minh bạch số liệu khi làm việc với kế toán, thuế, ngân hàng

• Có nền tảng dữ liệu để ra quyết định thay vì cảm tính

Đây cũng là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển sang sử dụng các nền tảng quản trị tổng thể như ERP để đảm bảo vận hành bài bản ngay từ giai đoạn đầu.

---

Kết luận

Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là quy định pháp lý, mà là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp:

• Xác định đúng quyền lợi về thuế và chính sách hỗ trợ

• Xây dựng mô hình quản trị phù hợp với quy mô

• Chủ động kiểm soát rủi ro tài chính – kế toán

• Tạo nền móng vững chắc cho tăng trưởng bền vững

Nếu bạn là chủ doanh nghiệp, việc cần làm không chỉ là biết mình thuộc nhóm nào, mà còn là:

• Đánh giá lại hệ thống quản lý hiện tại

• Chuẩn hóa sổ sách, dữ liệu

• Đầu tư vào hệ thống quản trị phù hợp với quy mô

Bởi trong giai đoạn quản lý ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp nào minh bạch và kiểm soát tốt nội bộ sẽ là doanh nghiệp có lợi thế dài hạn.